Kalendarz
Wystawa w ramach 75. rocznicy pierwszej masowej deportacji Polaków na Wschód „Skazani na Sybir”
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie zaprasza na wystawę w ramach 75. rocznicy pierwszej masowej deportacji Polaków na Wschód „Skazani na Sybir”. Ekspozycję można zwiedzać od 5 lutego do 4 marca 2015 r. w budynku WiMBP w Rzeszowie przy ul. Sokoła 13, w godzinach otwarcia biblioteki.
10 lutego 2015 r. mija 75. rocznica pierwszej masowej deportacji Polaków na Wschód.
W latach 1939-1941 Związek Radziecki okupował połowę przedwojennego terytorium państwa polskiego.
W ramach polityki represji na szczególnie szeroką skalę zastosowane zostały masowe deportacje ludności. W głąb ZSRR trafiły wielotysięczne rzesze obywateli polskich, w większości Polaków.
W pierwszych tygodniach okupacji radzieckiej, na podstawie tajnego rozkazu NKWD, sporządzono spisy „elementów antysowieckich”, zaliczając do tej kategorii, m.in.: ziemian, kupców, przedsiębiorców, duchownych, nauczycieli, członków partii politycznych i stowarzyszeń, urzędników i funkcjonariuszy państwowych, osadników wojskowych, zamożniejszych rolników. Umieszczone w ewidencji osoby podlegały deportacji.
W latach 1940-1941 miały miejsce cztery fale masowych deportacji z Kresów Wschodnich, objęły one według danych NKWD około 320-330 tys. osób różnych narodowości.
Pierwszej wywózki dokonano 10 lutego 1940 r., wówczas do północnych obwodów Rosji i na zachodnią Syberię wywieziono około 140 tys. ludzi. Wśród nich Polacy stanowili 70% wszystkich wywożonych, pozostałe 30% to ludność białoruska i ukraińska.
Deportacja objęła przede wszystkim osadników wojskowych i cywilnych oraz pracowników służby leśnej. NKWD przeprowadzało ją z dużym okrucieństwem, wysiedlanym nie pozwalano zabierać mienia, przewożeni byli w wagonach towarowych bez zachowania podstawowych warunków sanitarnych, wiele osób umierało podczas przejazdu.
Po dotarciu na miejsce zsyłki zesłańców czekała niewolnicza praca, nędza, choroby i głód. Wysiedlony kontyngent określono mianem „spiecpieriesieliency-osadniki”. Bardzo złe warunki atmosferyczne, praca ponad siły przy wyrębie lasów oraz osady o charakterze prawie że łagrowym, do których trafiła deportowana ludność, sprawiły że śmiertelność tego kontyngentu była bardzo wysoka.
Kolejne deportacje obywateli polskich przeprowadzono w kwietniu i czerwcu 1940 r. Ostatnią rozpoczęto w przededniu wojny niemiecko-sowieckiej pod koniec maja 1941 r.
Po podpisaniu polsko-radzieckiego układu w 1941 r. władze ZSRR wobec represjonowanych obywateli zastosowały amnestię, zaś ambasada RP w Kujbyszewie udzielała pomocy środowiskom polskich przesiedleńców.
Dokładne liczby deportowanych trudne są do ustalenia, wg różnych obliczeń w latach 1940-1941 wywieziono z Kresów Wschodnich ok. 1,2 mln obywateli RP.
W celu upamiętnienia wywiezionych na Wschód, zwłaszcza tych, którzy nie wrócili z „nieludzkiej ziemi”, Związek Sybiraków Polskich już od 14 lat organizuje we wrześniu w Białymstoku Marsze Żywej Pamięci Polskiego Sybiru. Pamięć o Sybirakach zamierza także kultywować i zachować dla potomnych powstające w Białymstoku Muzeum Pamięci Sybiru. Obecnie placówka znajduje się w fazie gromadzenia zbiorów.
Z okazji rocznicy tych wydarzeń Biblioteka przygotowała wystawę ze zbiorów własnych (książki i artykuły z czasopism). Ekspozycja zawiera opublikowane wywiady, wspomnienia i pamiętniki ocalałych zesłańców, m.in.: Józefa Czapskiego, Andrzeja Litwy, Tadeusza Hoffa, Zbigniewa Dominy, Bronisławy Danuty Ciebiery, Władysławy Pawłowskiej, Zbigniewa Kotowskiego.
Ekspozycję można zwiedzać od 5 lutego do 4 marca 2015 r. w godzinach otwarcia biblioteki przy ul. Sokoła 13.
Koordynaty GPS miejsca: 50.0391600°N, 22.0000027°E
